Skip to content

Digital Sketches

digital citizen media, ict with a focus on Central Asia and the Middle East.

Hij opent met een compilatie van beelden: de Abu Ghraib-gevangenis in Irak, de tsunami in Thailand en foto’s gemaakt na de bomaanslagen in de Londonse metro. Het punt van voormalig journalist Dan Gillmor is overduidelijk. Deze beelden zijn niet gemaakt door professionele fotografen. We kunnen ze zien omdat aanwezigen of toevallige voorbijgangers deze hebben gemaakt met hun mobiele telefoon of videocamera. Deze beelden behoeven geen uitleg, ze zijn op het netvlies van de televisiekijker en internetgebruiker gebrand.

Dan Gillmor toonde ze als opening van zijn lezing op het congres PICNIC ’06, eind september. Hij is de auteur van `We the Media’, een boek uit 2004 dat licht provocerend de mogelijk toekomstige effecten van burgerjournalistiek neerzet. Gilmor trekt momenteel het Center for Citizen Media, dat diverse projecten rond het terrein burgerjournalistiek in de lucht houdt.

Tijdens PIC NIC hamerde Gillmor op enkele stellingen uit zijn boek. Regel 1. leer luisteren. Regel 2. een groep lezers weten meer dan ik in m’n eentje. Begrippen zoals onafhankelijk, accuraat, zo eerlijk en evenwichtig mogelijk, blijven kernwaarden in de journalistiek. Daarbij hoort nu echter ook: transparantie. En daaraan moeten veel journalisten nog wennen. Gillmor constateert dat relatief weinig journalisten geregeld blogs lezen. Mochten ze dat wel doen, dan is daarvan weinig te merken, want blogs vormen zelden een bron van nieuws. De toegankelijkheid en betrouwbaarheid in de woeste bloggersjungle zal daarbij een rol spelen. Natuurlijk is het zo dat de meeste bloggers niet beogen een journalist te zijn. Soms zijn ze het echter wel. Per ongeluk expres.

Enkele buzzwords in de goed gevulde hal van de Westergasfabriek: user generated content, digital natives, leap frogging, Web 2.0 en Wimax. Ook oude bekenden kwamen nog geregeld langs: convergence, social networks, multiple identity, transparency and reputation, multitasking. Jarenoude begrippen, waarvan sommige verschenen in een nieuw jasje.

Opvallend is dat het denken vanuit de gebruiker nu gemeengoed is. Niet alleen Gillmor maar ook mediamagnaat John de Mol denkt dat de macht aan de gebruiker is. Het gaat om het aanbieden van content en software waarmee de gebruiker uit de voeten kan. Geen top down eenvormigheid, niemand spreekt bijvoorbeeld meer van push-achtige technologiëen.

Voor een deel valt dit samen met de roep van activisten tien jaar geleden om publiek domein op internet. In de fysieke wereld zijn publieke ruimte de parken, café’s, buurthuizen en de talkshows bij de Publieke Omroep.
Omgezet naar internet is het de openbare discussieruimte waar men vrijelijk van gedachten kan wisselen. Brieven- en andere commentaarrubrieken op internet komen rechtstreeks voort uit de fysieke wereld. Voorbeelden zijn reacties op nieuwsberichten, discussiefora, weblogs en bewerkingen van bestaande media. Het verschil is dat het nu veel meer dan voorheen uitgaat de gebruiker, ze doen het zelf onder andere via de eerder genoemde buzzwords. Het is allang geen theorie meer maar eenvoudig mogelijk op internet meerdere identiteiten aan te nemen. Net zo makkelijk is het gelijkgezinden op te zoeken, foto’s, teksten en films uit te wisselen en toegankelijk te maken. Daar staan uiteraard ook beperkingen tegenover maar het centrale punt waarover producent en gebruikers het eens zijn: de macht is aan de gebruiker. Als het ‘m niet bevalt, is ‘ie weg. Het is allemaal individueler, als een maatgesneden digitaal pak.

Uiteraard gaat het De Mol om het binnenhalen van dollars en natuurlijk ontstijgt het merendeel van de uitgewisselde informatie niet het niveau van familie- en vakantiekiekjes. Maar het werk van mensen zoals Gillmor dragen bij aan het bevorderen van en soms ook paaltjes slaan om vrije, onafhankelijke ruimte in de digitale wereld. Een mooi voorbeeld is het initiatief van de Amerikaanse organisaties Witness en Global Voices Online. Witness is een organisatie die met behulp van videobeelden mensenrechtenschendingen aanklaagt en leverde al beelden aan onder meer CNN en BBC. Global Voices Online is een mediaproject dat internationaal burgerjournalistiek stimuleert. Gezamenlijk ontwikkelden ze een videoblog waarop men filmpjes kan publiceren. Deze videoblog moet het startpunt worden op internet voor ieder die videomateriaal opzoekt rond het thema mensenrechten. Al kan iedereen materiaal op deze blog publiceren, alle videopublicaties komen eerst onder ogen van een redactie. Dit kost, en levert vooralsnog geen cent op. Alle mooie initiatieven en goedbedoelde plannen ten spijt, burgerjournalistiek kost geld.

Een freelancejournalist had aan alle rages meegedaan, van videobloggen tot podcasten. Vanuit de zaal vroeg hij Dan Gillmor wat hij nu toch nog eens moest doen. Gillmor raadde hem aan de niche in zijn markt te zoeken. ‘Probeer dat gaatje in de markt te maken, waartoe iedereen zich zal wenden’.
Bij de lezing van John de Mol was de grote Zuiveringshal tot aan de gangpaden gevuld. Technologie is tot diep in ons leven doorgedrongen, digitale media zijn onmisbaar en continue mobiel online zijn is de toekomst. Uitnodigend zegt De Mol dat Talpa Media openstaat voor allerlei soorten van samenwerking. ‘Talpa is enabled by technology but empowered by creativity. The meaning is in the use. It’s all in the application. So content will remain king.’


Terwijl De Mol een licht euforische sfeer veroorzaakte, liep de zaal bij internetsociologe Linda Stone langzaam leeg. Terwijl ze – heel verstandig – de opwinding relativeerde die wel vaker ontstaat op congressen als deze. Stone zorgde voor een koele douche door een algemeen gevoelen over de huidige communicatie- en informatiesamenleving te verwoorden: ‘overwhelming, overstimulating and unfulfilling multitasking’. Het is vermoeiend altijd met sociaal netwerken bezig te zijn en altijd bereikbaar te zijn. Door onze aandacht te verdelen over meerdere media – multittasking on multimedia – krijgt ieder aspect nog maar een deel onze aandacht, analyseert Stone. We verspreiden onze aandacht en concentratie over de computer, notebook of mobiele telefoon. Nog even en we zijn vrijwel de hele dag on line, in en buitenshuis.

 

Prachtig. Maar het laat zich nog slechts moeilijk uit zetten. ‘Weapons of mass communication have become weapons of mass destruction’, grapt Stone. Haar motto voor deze dag is: `Please, pay attention with attention. The challenge for us is: improve the quality of live.’ Ofwel laat technologie ons leven verrijken, laat de mens heersen over technologie. En niet andersom.

%d bloggers like this: